Nghệ thuật & Vật lý – Leonard Shlain

Mô tả

Điều gì có thể nối Picasso với Einstein, hội họa Lập thể với thuyết tương đối, nghệ thuật Phục Hưng với vật lý Newton? Thoạt nhìn, nghệ thuật và vật lý dường như đứng ở hai đầu đối lập của tư duy con người: một bên nói bằng hình ảnh, trực giác và ẩn dụ; bên kia dựa trên con số, phương trình và thực nghiệm. Nhưng trong Nghệ thuật & Vật lý – Cái nhìn song song trong Không gian, Thời gian và Ánh sáng, Leonard Shlain đưa ra một giả thuyết đầy táo bạo: nghệ sĩ và nhà vật lý thực chất đang cùng theo đuổi một câu hỏi – thực tại là gì và con người nhận biết nó như thế nào?

Lần theo lịch sử văn minh phương Tây từ Hy Lạp cổ đại, Trung Cổ, Phục Hưng cho đến những cuộc cách mạng nghệ thuật và khoa học của thế kỷ XX, Shlain đặt những biến đổi của nghệ thuật bên cạnh những bước ngoặt của vật lý. Trọng tâm của hành trình ấy là ba khái niệm không gian, thời gian và ánh sáng – những yếu tố vừa định hình cách nghệ sĩ kiến tạo hình ảnh, vừa nằm ở trung tâm những cuộc cách mạng khoa học hiện đại.

Điểm hấp dẫn nhất trong lập luận của Shlain nằm ở nhận định rằng nghệ thuật cách tân không đơn thuần phản ánh một thời đại. Trong nhiều thời điểm lịch sử, nghệ sĩ dường như đã trực giác được một cách nhìn mới về thế giới trước khi khoa học có ngôn ngữ và phương trình để diễn đạt nó. Những hình ảnh mới xuất hiện trước, rồi sau đó mới đến các khái niệm trừu tượng và hệ thống lý thuyết. Bởi vậy, nghệ thuật trong cuốn sách không chỉ là câu chuyện của cái đẹp, mà còn là một phương thức nhận thức, thậm chí là một “hệ thống cảnh báo” cho những chuyển dịch sắp diễn ra trong tư duy của cả nền văn minh.

Với một lối viết liên ngành giàu liên tưởng, Leonard Shlain đưa người đọc đi qua lịch sử nghệ thuật, vật lý, triết học và văn hóa để nhìn thấy những mối liên hệ thường bị chia cắt bởi các chuyên ngành. Nghệ thuật & Vật lý vì thế không chỉ dành cho người yêu nghệ thuật hay khoa học, mà cho bất kỳ ai tò mò về cách con người đã tưởng tượng, khám phá và không ngừng tái định nghĩa thực tại.

Về tác giả

Leonard Shlain (1937–2009) là bác sĩ phẫu thuật, nhà văn và một tác giả nổi tiếng với những công trình khám phá điểm giao thoa giữa khoa học, nghệ thuật, lịch sử và văn hóa. Chính nền tảng khoa học cùng niềm say mê nghệ thuật đã đưa ông đến những câu hỏi vượt ra ngoài ranh giới chuyên ngành: liệu nghệ sĩ và nhà khoa học có thực sự nhìn thế giới theo hai cách hoàn toàn khác nhau, hay họ đang dùng những ngôn ngữ khác nhau để khám phá cùng một thực tại?

Trong Nghệ thuật & Vật lý, Shlain đặt nghệ sĩ và nhà vật lý vào một cuộc đối thoại xuyên suốt lịch sử. Theo ông, dù nghệ sĩ sử dụng hình tượng và ẩn dụ còn nhà vật lý sử dụng con số và phương trình, cả hai đều có chung khát vọng khám phá cách những mảnh ghép của thực tại liên hệ với nhau. Đặc biệt, Shlain chú ý đến một hiện tượng hấp dẫn: nhiều nghệ sĩ tiên phong dường như đã trực giác và biểu đạt bằng hình ảnh những thay đổi trong quan niệm về không gian, thời gian, ánh sáng và vật chất trước khi những ý tưởng tương ứng được vật lý diễn đạt thành lý thuyết khoa học.

Cách tiếp cận liên ngành ấy cũng trở thành dấu ấn trong sự nghiệp viết sách của Shlain. Thay vì xem khoa học và nghệ thuật như hai thế giới biệt lập, ông quan tâm đến những mô thức tư duy nằm phía sau các cuộc cách mạng văn hóa và tri thức. Với Shlain, nghệ thuật và vật lý là “hai khía cạnh khác nhau nhưng bổ sung cho nhau” trong nỗ lực của con người nhằm mô tả thế giới. Chính góc nhìn rộng mở này khiến các tác phẩm của ông đặc biệt phù hợp với độc giả yêu thích những cuốn sách đứng ở giao điểm giữa khoa học, nghệ thuật và lịch sử tư tưởng.