Pre-order: “Người Do Thái với tiền bạc và thế giới” của Jacques Attali

Người Do Thái từ lâu đã gắn liền với những hình dung về ngân hàng, thương mại, tài chính hay Phố Wall. Từ đó cũng nảy sinh vô số định kiến: hoặc ca ngợi họ như những “thiên tài kinh doanh”, hoặc quy kết họ là thế lực thao túng nền kinh tế thế giới. Điều đáng nói là cả hai cách nhìn ấy đều bỏ qua một câu hỏi quan trọng: vì sao mối liên hệ giữa người Do Thái và tiền bạc lại hình thành?

Đó là câu hỏi mà Jacques Attali theo đuổi trong Người Do Thái với Tiền bạc và Thế giới – một công trình lịch sử kinh tế khảo sát hơn ba thiên niên kỷ lịch sử của dân tộc Do Thái. Thay vì tìm kiếm những lời giải thích mang màu sắc huyền thoại hay thuyết âm mưu, Attali trở về với lịch sử, tôn giáo, luật pháp và những điều kiện xã hội cụ thể để lý giải vì sao tiền bạc vừa trở thành phương tiện sinh tồn, vừa trở thành nguồn cơn của những định kiến mà người Do Thái phải gánh chịu suốt nhiều thế kỷ.

Attali không bắt đầu từ các ngân hàng hay những gia tộc tài phiệt, mà từ Kinh Thánh và những nền tảng đầu tiên của Do Thái giáo. Theo ông, trong truyền thống Do Thái, tiền bạc không được xem là biểu tượng của lòng tham, mà trước hết là một phương tiện thay thế bạo lực. Nếu báo thù kéo dài xung đột, thì trao đổi, bồi thường và thương lượng mở ra khả năng chung sống. Chính vì vậy, tiền bạc luôn được đặt dưới sự điều chỉnh của luật pháp và đạo đức, thay vì trở thành đối tượng để tôn thờ. Từ nền tảng ấy, Attali dẫn người đọc đi qua những bước ngoặt lớn của lịch sử thế giới. Khi bị tước quyền sở hữu đất đai và liên tục lưu đày, người Do Thái buộc phải tìm đến những nghề nghiệp có thể mang theo bên mình: thương mại, tín dụng và tài chính. Đó không phải là lựa chọn của một “bản chất dân tộc”, mà là kết quả của quá trình thích nghi trước những hoàn cảnh lịch sử khắc nghiệt. Cũng vì giữ vai trò quan trọng trong các mạng lưới tài chính, họ nhiều lần trở thành đối tượng bị đổ lỗi mỗi khi xã hội rơi vào khủng hoảng.

Nhưng Người Do Thái với Tiền bạc và Thế giới không chỉ là cuốn sách về người Do Thái. Thông qua lịch sử của một cộng đồng, Jacques Attali đồng thời kể lại lịch sử của tiền bạc, của thương mại và của chủ nghĩa tư bản. Ông đặt ra những câu hỏi vẫn còn nguyên giá trị hôm nay: Tiền bạc có thực sự trung tính? Điều gì quyết định giá trị của sự giàu có? Một nền kinh tế có thể vận hành bền vững nếu thiếu nền tảng đạo đức hay không? Và đâu là ranh giới giữa quyền lực của đồng tiền với trách nhiệm của con người?

Hơn hai mươi năm sau lần xuất bản đầu tiên, tác phẩm vẫn được xem là một trong những công trình quan trọng của Jacques Attali bởi nó không đưa ra những kết luận giản đơn. Trái lại, cuốn sách phá vỡ những định kiến quen thuộc để khôi phục sự phức tạp của lịch sử, ở đó không có dân tộc nào sinh ra đã gắn với tiền bạc, cũng không có nền văn minh nào được hình thành chỉ bởi của cải vật chất. Người Do Thái với Tiền bạc và Thế giới vì thế không chỉ dành cho những ai quan tâm đến lịch sử Do Thái, mà còn là một cánh cửa để hiểu sâu hơn về nguồn gốc của kinh tế hiện đại, sự hình thành của chủ nghĩa tư bản và những mối liên hệ bền chặt giữa tiền bạc, quyền lực và văn minh nhân loại.